W procesie zamierania drzewostanów w Górach Izerskich ujawnił się szczególny czynnik chorobotwórczy w postaci imisji przemysłowych, choć na całość procesu zwanego klęską ekologiczną w Sudetach składają się trzy czynniki chorobotwórcze:

1. ANTROPOGENICZNY
2. BIOTYCZNY
3. ABIOTYCZNY

Na zamieranie lasów w wyższych położeniach górskich, bardzo znaczący wpływ miało synergiczne oddziaływanie zanieczyszczeń powietrza ze stresującymi warunkami  biotopu. Niekorzystne warunki chorobotwórcze potęgowały swoje oddziaływanie, powodując zamieranie ekosystemów leśnych. Proces zamierania lasów w Sudetach najlepiej obrazuje model „choroby spiralnej”.

Istotą choroby spiralnej jest jedność miejsca i czasu oddziaływania trzech grup czynników szkodotwórczych, niezmiennie biorących udział w zamieraniu lasu. W modelu choroby spiralnej ujawnia się szczególną rolę imisji przemysłowych. Napędzające się samoistnie zjawisko doprowadza nie tylko do śmierci drzewostanu lecz do rozpadu ekosystemu i likwidacji lasu jako formacji roślinnej. W tym modelu chorują nie tylko drzewa. Patologiczne zmiany zachowań i funkcji dotyczą organizmów na wszystkich poziomach troficznych. Uszkadzana jest gospodarka energetyczna ekosystemu leśnego.

KLĘSKA W STATYSTYKACH

Zamieranie lasów w Górach Izerskich rozpoczęło się w roku 1980, postępując od górnej strefy regla górnego, w dół. Powierzchnia martwych drzewostanów wzrastała gwałtownie do 1984 roku. Na terenie obrębu Świeradów Nadleśnictwa Świeradów wylesieniu uległo 4482 ha, co stanowi ca 55% jego powierzchni leśnej. Wylesieniu częściowemu natomiast uległo 456 ha powierzchni obrębu, to jest 5,3% jego powierzchni.  

Zestawienie powierzchni  wylesionej w  okresie  od 1.01.1998 lub 1.01.1999r.

Powierzchnie uszkodzone - drzewostany, w których czynnik wynosi 0,6 lub mniej.
-w nadleśnictwie Świeradów  – 435,60 ha
-w nadleśnictwie Szklarska P.  – 534,01 ha

KLĘSKA W PIGUŁCE

od XVII w.    

Intensywne osadnictwo i rozwój przemysłów-kopalnie rud metali, wypalanie węgla drzewnego i hutnictwo szkła wymagające dużych ilości drewna; duże wylesienia oraz stopniowe ustępowanie z lasu Bk, Jw.

koniec XVIII w.

Wskutek niekontrolowanego wyrębu halizny stanowią ok.20% powierzchni Gór Izerskich i Karkonoszy, masowe przekształcanie lasów w pastwiska,

XVIII i XIX w.

Zmiana koncepcji gospodarki leśnej w kierunku maksymalizacji dochodu powoduje monotypizację składów gatunkowych na korzyść Św, ustępowanie jodły wskutek gospodarowania zrębami zupełnymi, zmniejszenie odporności poprzez odnawianie nasionami obcego (często nizinnego) pochodzenia [do 1914r.]; brak pielęgnacji w młodszych klasach wieku; sztuczne wprowadzenie Md [od 1776r.]

XIX i XX w.   

częste szkody od wiatrów [1897,1916, 1918, 1921, 1930, 1955, 1966-67]

I poł.XX w.

nie wykonywanie cięć pielęgnacyjnych w d-stanach

od ok.1968 r.

duża ilość szkód od wiatrów – 20-80tys.m3 rocznie

1968-1975 r.

widoczne objawy osłabienia d-stanów- przebarwienia igieł-nie rozpoznano zagrożenia, dalsze ograniczanie cięć pielęgnacyjnych wymuszone przez konieczność usuwania drewna z cięć sanitarnych,

1950-1960 r.

budowa 4 kompleksów wydobywczo-energetycznych będących głównym źródłem emisji przemysłowych o łącznej wydajności: Niemcy - 10000 MW, Czechy - 4000 MW, Polska - 2000 MW

1977-1983 r.

Masowe wystąpienie wskaźnicy modrzewianeczki w Górach Izerskich i Karkonoszach (od ok. 2 tys. ha do ponad 10 tys.ha) i ok.80% drzewostanów nadleśnictw Świeradów i Szklarska Poręba,

od 1981 r.

Szkody wywołane emisjami przemysłowymi i susze w latach 1982-1983 powodują rozmnożenie się kambio-  i ksylofagów: drwalnika paskowanego Trypodendrum lineatum, czterooczka świerkowca Polygraphus poligraphus, polesiaka obramowanego Hylurgus palliatus, drzewożerka wielożernego Dryocetes hectographus. Żer tych owadów, stwarza dogodne warunki dla rozmnoży kornika drukarza Ips typographus. Od 1982 r. obserwuje się znaczny wzrost jego liczebności. Intensywny rozwój populacji rytowników, zmiana jego roli z nękającej na szkodnika zabijającego drzewa;

XI-XII.1982 r.

Decyzja Nr 10 Prezydium Rządu uznająca stan klęski ekologicznej w województwie jeleniogórskim

od 1982 r.

odnawianie powierzchni poklęskowych na większą skalę

1983 r.

„Program gospodarki leśnej na terenach objętych klęską ekologiczną w Sudetach” opracowany przez IBL

1983-1986 r.

największy rozmiar  cięć sanitarnych z kulminacją w 1984r – 170 tys.m3 w Nadleśnictwie Świeradów, [w latach 1976-97 usunięto pow.1mln m3 drewna]

1988 r.

największy rozmiar powierzchni do odnowienia w Nadleśnictwie Świeradów – 1791ha

1985-1990 r.

wzrost populacji jelenia powoduje szkody na pow.2 tys.ha rocznie w obu nadleśnictwach [1985]

1985-87 r. i 1990-1998 r.

masowe pojawy nornicy rudej i nornika burego. Szkody wyrządzone przez te gatunki  i inne gryzonie w latach 1985-1987, szacowano na średnio kilkaset ha upraw rocznie, największy rozmiar w 1986r – 1277 ha w obu nadleśnictwach,

od 1995 r.

wspomaganie odnowień nawożeniem mineralnym preparatami Biomag [1995-97] i Silvamix [od1998r.]

od 1998 r.

program EkoFunduszu obejmujący m.in. zabudowę rynien erozyjnych [22km], nawożenie mineralne, modernizację szkółki, restytucję jodły [pow.300ha],

na 1.01.1999r.

powierzchnia wylesiona została odnowiona w 95,67%.

od 2000r.

brak powierzchni poklęskowych do odnowienia choć nadal niezbędne poprawki i uzupełnienia, konieczna przebudowa upraw i młodników, ograniczanie szkód od zwierzyny. Duży rozmiar cięć pielęgnacyjnych w młodnikach wynikający z niekorzystnej struktury klas wieku.