
Leśne Kompleksy Promocyjne [ LKP ] postrzegane są jako „parki narodowe” Lasów Państwowych”. Różnica polega na tym, że Lasy Państwowe nie są obiektem ochrony konserwatorskiej, ale ochrony wielkopowierzchniowej. Są jednak alternatywą dla nadmiernie obciążonych ruchem turystycznym parków narodowych, w których turystyka odbywa się rygorystycznie wyznaczonymi szlakami. Lasy dają większą szansę bezpośredniego kontaktu z przyrodą, bez większych ograniczeń wstępu i poruszania się po lesie. LKP umożliwia szerszy kontakt pomiędzy społeczeństwem a leśnikami. Działalność edukacyjna prowadzona w nich ma na celu promowanie proekologicznej i wielofunkcyjnej roli lasu. Kształtują świadomość ekologiczną, uczą szacunku do lasu i leśnictwa. Można je uznać też za obszary o znaczeniu naukowym i badawczym, a wyniki tych badań pozwolą na doskonalenie metod gospodarowania lasem i określenia granicy ingerencji gospodarczej. Nie obce są w LKP nowe technologie, przyjazne środowisku i pomocne w pracy leśnika. Są one narzędziem w promocji trwale zrównoważonej gospodarki leśnej i ochrony przyrody w lasach. Nie można pominąć tutaj historycznej i kulturotwórczej roli lasu.
Leśny Kompleks Promocyjny „Sudety Zachodnie” został utworzony 14 października 2004 roku. Ten nowopowstały, kolejny w Polsce a pierwszy na Dolnym Śląsku, w Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych we Wrocławiu, obejmuje swoim zasięgiem całe Góry Izerskie oraz zachodnią część Karkonoszy. Jeden z najmniejszych, ale bardzo bogaty w z niepowtarzalnymi w skali Europy atrakcjami przyrodniczymi. - to lasy górskie Nadleśnictwa Szklarska Poręba i Świeradów, które jest nadleśnictwem wiodącym. Dodatkową jego atrakcję jest bezpośrednie sąsiedztwo czeskiej części Izer i bliski dojazd do granicy z Niemcami. Stanowi on formę doskonalenia leśnictwa jutra, jest odpowiedzią leśnictwa na wyzwania cywilizacyjne. Dzisiejsze wielofunkcyjne leśnictwo, o różnorodności biologicznej daje podstawę do tworzenia idei trwale zrównoważonego rozwoju. Jest to kompromis pomiędzy produkcją drewna, zachowaniem walorów przyrody i czynieniem lasu przyjaznym pod każdym względem człowiekowi.
Leśne Kompleksy Promocyjne powołane zostały do życia zarządzeniem Dyrektora Generalnego nr 30 z 1994 roku (anulowanym przez zarządzenie nr 5 z 2001 r). Od tej właśnie daty, możemy mówić o zorganizowanych terytorialnie, jednostkach Lasów Państwowych (LKP), do których powoływane są wybrane Nadleśnictwa, na podstawie zarządzeń Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych. Zwykle zlokalizowane są one w cennych przyrodniczo terenach leśnych, składają się z kilku nadleśnictw, nie posiadają jednak osobowości prawnej. Poza normalną dla Lasów Państwowych działalnością, Leśne Kompleksy Promocyjne, zostały zobligowane do rozpoznawania i wdrażania nowoczesnych technologii w leśnictwie oraz promowania polskiej przyrody poprzez działalność edukacyjną.
Aktualnie w PGL Lasy Państwowe mamy już 19 Leśnych Kompleksów Promocyjnych. Pierwsze 7 z nich powstało dziesięć lat temu, w grudniu 1994 roku. Każdy z nich posiada zwykle kilka ścieżek edukacyjnych, ośrodki edukacji ekologicznej i izby muzealne.
Leśny Kompleks Promocyjny Sudety Zachodnie został powołany do życia zarządzeniem nr 61 Dyrektora Generalnego z 2004 roku. Położony jest na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych we Wrocławiu obejmując następujące obszary:
- Nadleśnictwo Szklarska Poręba - pow. 14 209 ha, w tym: obręb leśny Szklarska Poręba (pow. 7 011 ha), obręb leśny Piechowice (pow. 7 198 ha),
- Nadleśnictwo Świeradów - pow. 8 657 ha w tym: obręb leśny Świeradów (pow. 8 657ha),
W ramach zakresu działania LKP Sudety Zachodnie przewidywane sa m.in. prace szczegółowe:
- Kompleksowy monitoring środowiska po klęsce ekologicznej:
- ustalenie stanu ekosystemów
- identyfikacja potencjalnych zagrożeń środowiska
- określenie efektów wykonywanych zabiegów ochronnych i hodowlanych
- Inwentaryzacja i monitorowanie stanu populacji ptactwa chronionego w tym szczególnie cietrzewia.
- Inwentaryzacja liczebności i analiza migracji zwierzyny płowej w zależności od zmieniających się warunków klimatycznych i bazy żerowej.
- Inwentaryzacja rzadkich gatunków roślin ze szczególnym uwzględnieniem torfowisk, (np. wg opracowań: „ Chronione drzewa i krzewy polskiej części Sudetów” oraz „Chronione i godne ochrony drzewa i krzewy polskiej części Sudetów, Pogórza i Przedgórza Sudeckiego” – które można wykorzystać do potrzeb waloryzacji przyrodniczej, wzbogacenia bazy nasiennej, monitoringu występowania rzadkich gatunków.
- Inwentaryzacja zabytków kultury materialnej w lasach np. ruiny średniowiecznej huty szkła na terenie Gminy Piechowice. Rozpoznanie tych obiektów można by prowadzić na zasadzie programu badawczego ( projekt studentów Pracowni Dziejów Szkła Instytutu Archeologii i Etnologii UW im. Mikołaja Kopernika w Toruniu. Do cennych śladów kultury materialnej zaliczyć można również kamienie pamiątkowe, stare śródleśne cmentarze na terenie lasów LKP, które należałoby zinwentaryzować i w miarę posiadanych środków finansowych odrestaurować oraz chronić przed dewastacją.
- Renaturalizacja torfowisk, ich ochrona, unaturalnienie stosunków wodnych.
- Analiza postępów restytucji jodły prowadzona w pięcioletnich odstępach.
- Analiza stanu środowiska a w szczególności stopnia uszkodzeń drzewostanów za pomocą satelitarnych zdjęć podczerwonych (projekt Instytutu Geofizyki w Warszawie)
- Wykonanie opracowania glebowo-siedliskowego oraz w nawiązaniu do niego inwentaryzacja i opracowanie w formie albumu zbiorowisk leśnych pogórza, regla dolnego i górnego.
- Budowa bazy naukowo-edukacyjnej przy Nadleśnictwie Świeradów w celu „obróbki danych” uzyskanych w ramach wymienionych prac.
Wskazane do zastosowania metody prowadzenia i doskonalenia leśnej działalności gospodarczej.
Jednoczesne wypełnianie przez Lasy LKP wszystkich funkcji , t.zn. gospodarczej, społecznej i ochronnej, wymaga określenia ważności poszczególnych działań dla osiągnięcia tego celu oraz ich synchronizacji. Szczególnie ważne jest ustalenie takich zasad racjonalnego prowadzenia gospodarki leśnej , które nie będą ograniczać pozostałych funkcji lasu i umożliwią zachowanie zasad trwałości i ciągłości produkcji leśnej, w tym uzyskiwanie drewna i produktów niedrzewnych.
Celem większości przedsięwzięć tej grupy będzie więc zachowanie w pełni funkcji pozaprodukcyjnych lasu przy jednoczesnym pełnym gospodarczym korzystaniu z lasu w ramach prowadzenia możliwie racjonalnej gospodarki leśnej.
W tym celu konieczne jest realizowanie pewnych szczególnych działań , w tym m.in.:
- Nie planowanie do odnowienia istniejących luk i halizn (do 0,5 ha) , szczególnie w reglu górnym, strefie ochrony cietrzewia-w celu poprawy warunków jego bytowania oraz wspomagania bioróżnorodności.
- Zwiększenie planu produkcji sadzonek gat. domieszkowych i biocenotycznych, t.j. jarząb posp., wierzby, brzozy oraz sadzonek olchy – stanowiących bazę pokarmową dla zwierzyny (cietrzew i inne) oraz wzbogacających siedlisko. Wykorzystać istniejące opracowania jak np.: A. Boratyński- „ Chorologiczna analiza flory drzew i krzewów Sudetów Zachodnich” (wprowadzać między innymi trzmielinę, czereśnię, cisa, kalinę, kruszynę, wawrzynek itp.)
- Ograniczenie (lub miejscowe wyłączenie) „tradycyjnej” gospodarki planowej w zakresie operatowych cięć trzebieżowych na ok.700 ha* drzewostanów poklęskowych II i III kl.w. Dotyczy to powierzchni szczególnie uszkadzanych przez zwierzynę (spałowanie pow.60%), z dużym udziałem posuszu (pow.30%) lub o zadrzewieniu poniżej 0,7- zarówno ze względów braku możliwości osiągnięcia wieku rębności jak i opłacalności prac i braku dochodów z drewna. Wskazane jest objęcie ww powierzchni wieloletnim programem przebudowy z uwzględnieniem w nim pozostawienia części powierzchni do naturalnych odnowień i sukcesji (naturalne zdolności do regeneracji) oraz podsiewów i podsadzeń sztucznych. Lokalnie nastąpić powinno ograniczenie użytkowania w drzewostanach o słabym zadrzewieniu: BG, BWG w III strefie uszkodzeń, ewentualnie fragmenty wydzieleń w ekstremalnych warunkach zakwalifikowane będą jako powierzchnie do naturalnej sukcesji
- Inwentaryzacja i wyłączenie z planowej gospodarki leśnej terenów podmokłych, bagien i cieków śródleśnych, ochrona i renaturalizacja zbiorowisk podmokłych oraz cennych jak: murawy kserotermiczne, zarośla górskie, murawy bliźniczkowe, muliste brzegi rzek, kamienice górskich rzek.
- Uznanie użytków ekologicznych według „ Projektu użytków ekologicznych na torfowiskach w Górach Izerskich” autorstwa Wojtuń, Matuła, Żołnierz i stałe ich monitorowanie .
- Ograniczenie prac i powierzchni w bloku upraw pochodnych modrzewia w l-ctwie N.Góra (Nadleśnictwo Świeradów), ewentualnie przekierowanie BUP na 2- lub 3 – gatunkowy (ze Św i Bk).
- Działania ochronne w już uzyskanych i aktualnie zakładanych w ramach programów Restytucji Jodły w Sudetach i Przebudowy d-stanów o niewłaściwym składzie odnowieniach jodły - m.in. przez zabezpieczenie odpowiedniego poziomu środków finansowych w okresie długoletnim na utrzymanie grodzeń lub/oraz/ indywidualną ochronę przed spałowaniem do 30 roku życia.
W ramach restytucji jodły zwiększyć nakłady na grodzenie grup-kęp starych, obradzających jodeł. Inicjować w tych miejscach odnowienie naturalne. Pojawiające się w drzewostanach pojedyncze siewki z odnowienia naturalnego zabezpieczać osłonami indywidualnymi (np: siatka 1,5 mb wysokości).
- Uwzględnić w planowaniu i wykonawstwie prac odnowieniowych precyzyjnie warunki topoklimatyczne, wystawę stoku. W pracy IBL grudzień 1999 „Stablilizacja odnowień na obszarach Sudetów Zachodnich”-Mikułowski,Samojło, Nasiadka - dla obu nadleśnictw wykreślono strefy topoklimatyczne, zlokalizowano zmrozowiska
- Nawozić powierzchnie leśne, tam gdzie jest to zasadne i w oparciu o prowadzone badania w celu ich odkwaszenia i uzupełnienia brakujących mikroskładników (np.Mg).
- Ograniczenie sztywnych reguł postępowania dla poszczególnych d-stanów w kierunku plastycznego i indywidualnego podejścia. Dotyczy też wyznaczenia celów cięć w d-stanach przedrębnych, gdzie często wskutek wczesnego, odpowiedniego postępowania można uzyskać wartościowe odnowienie naturalne. Maksymalnie możliwe odnawianie lasu drogą odnowień naturalnych traktowane jako priorytet nie tylko przebudowy ale i innych prac, w tym cięć pielęgnacyjnych.
- W III strefie uszkodzeń przemysłowych stosowanie wyłącznie sadzonek mikoryzowanych.
- Stosowanie urozmaiconych i nie schematycznych metod zagospodarowania lasu, rębni złożonych, o jednoczesnym wykorzystaniu wszystkich rodzajów cięć i sposobów odnowień – np.dawna rębnia IIId – udoskonalona, w celu uzyskania zróżnicowanej struktury drzewostanów, szczególnie w reglu dolnym i dolnym pasie regla górnego. Preferowanie kęp i grup oraz rot w górnej strefie regla górnego i w górnej granicy lasu.
- Pozostawianie części drzewostanu istniejącego (starodrzewia) w drzewostanach dojrzałych oraz pojedynczych drzew (dziuplaste, pomnikowe, o wyjątkowych cechach). Nieschematyczne podejście do przestojów, częściowe ich pozostawienie do naturalnej śmierci.
- Inwentaryzacja istniejących baz dla zbioru nasion gatunków lasotwórczych i domieszkowych oraz biocenotycznych. Pielęgnowanie gatunków cennych a nielicznie występujących (Wz, Js, Jw, Lp).
- Prowadzenie cięć w celu rozbudowy zbiorowisk okrajkowych i zróżnicowanej granicy pomiędzy d-stanami różnowiekowymi (ekoton)
- Działania umożliwiające pozyskiwanie w pełnym zakresie niedrzewnych użytków z lasu.
Działalność dydaktyczna, edukacyjna oraz kierunki zasady współpracy ze społeczeństwem. Udostępnianie lasu.
Zakres planowanej działalności obejmuje przede wszystkim zagadnienia:
- kształtowanie korzystnych warunków do rekreacji i wypoczynku;
- rozwijanie turystyki bezpiecznej dla środowiska, w tym przede wszystkim narciarstwa biegowego i (lokalnie) zjazdowego, turystyki rowerowej, turystyki kwalifikowanej (np. przrodniczo-poznawczej czy edukacyjnej), agroturystyki. W tym celu należy zinwentaryzować istniejącą bazę turyst. (szlaki, obiekty hotelowe, sportowe itp.), ocenić kierunki i możliwości jej rozwoju w warunkach bezpiecznych dla środowiska – uwzględniając lokalne obiekty przyrodniczocenne. Podstawową metodą przy „sterowaniu” ruchem turystycznym powinna być kanalizacja ruchu turystycznego w miejscach atrakcyjnych dla odwiedzających z ochroną miejsc szczególnie cennych lub wrażliwych na antropopresję. W tym celu w pierwszej kolejności należy dokonać szczegółowej inwentaryzacji tych miejsc (zarówno atrakcyjnych jak i przyrodniczocennych). W drugiej kolejności przy pomocy narzędzi analitycznych, mapy numerycznej i programów należy dokonać analiz przestrzennych i waloryzacji poszczególnych powierzchni tak, by określić priorytety dla konkretnych pozycji (określić co jest ważniejsze dla danego obiektu – zachowanie rozpoznanych obiektów przyrodniczych czy ich udostępnienie dla turystyki, ewentualnie metody pogodzenia interesów). Ważne jest rozwiązywanie już na etapie planowania działań możliwych sytuacji konfliktowych.
- prowadzenie działalności edukacyjnej; działalność długofalowa oparta na konkretnych programach (opis szczegółowy poniżej)
- współpraca transgraniczna z analogicznymi lub partnerskimi podmiotami – w pierwszym etapie należy rozpoznać wszystkie możliwe podmioty o zakresie działania wchodzącym w interakcje z LKP lub zbieżnym. W pierwszej kolejności będą to: Euroregion Nysa, Czeski Karkonoski Park Narodowy, Czeskie Lasy Państwowe, czeskie społeczne organizacje turystyczne, łowieckie i lokalno-historyczne, Horska Slużba i inne.
W kolejnym etapie należy określić możliwe wspólne interesy oraz możliwe drogi ich realizacji zakończone podpisaniem porozumień lub listów intencyjnych. Ostatnim etapem będzie stworzenie konkretnego planu działania określonego na kilka lat (5-10) ze strona rzeczowa i finansową.
Współpraca transgraniczna jest niezwykle ważna ze względu na kryteria przyznawania przez UE ewentualnych dotacji , w pierwszej kolejności dla przedsięwzięć wspólnych.
- zasilanie podatkiem budżetu samorządów lokalnych (funkcja społeczne LP),
- współpraca z krajowymi podmiotami – szkoły, samorządy, organizacje ekologiczne, towarzystwa itp.
- otwarcie dwóch turystycznych przejść granicznych z Czechami i połączenia szlaków turystycznych i rowerowych..
Prowadzenie prac badawczych w celu umożliwienia wdrażania zasad ekorozwoju dla całych LP
Celem tej grupy zadań jest wyłonienie szczególnie ważnych dla prowadzenia racjonalnej gospodarki leśnej tematów, wymagających badań teoretycznych i obserwacji praktycznych dla ich skutecznego wdrożenia w praktyce leśnej LP.
Wyróżnić tu należy przede wszystkim tematy szczegółowe:
- Opracowanie możliwych i skutecznych metod ochrony upraw przed zwierzyną leśną w warunkach jej silnej presji na las.
- Zasady gospodarki łowieckiej, określanie liczebności, struktury przestrzennej populacji łownej zwierzyny leśnej. Wypracowanie optymalnych metod inwentaryzacji zwierzyny płowej w Sudetach Zachodnich i ustalenie właściwej pojemności łowiska. (Przebudowa drzewostanów nie ma racji bytu -jest zbyt kosztowna i nieefektywna– np jodłę trzeba chronić przez około 30 lat, dopóki nie zmniejszą się szkody istotne w uprawach i młodnikach).
- Przywracanie prawidłowych i renaturalizacja zniekształconych stosunków wodnych.
- Opracowanie składów gatunkowych z uwzględnieniem dotychczasowych wieloletnich doświadczeń praktycznych i współczesnych podstaw teoretycznych.
- Prowadzenie prac badawczych dotyczące występowania mikoryz i żywotności sadzonek sztucznie mikoryzowanych w stosunku do niemikoryzowanych.
- Prowadzenie badań proweniencyjnych w LKP zmierzające do podjęcia decyzji dotyczącej ewentualnego sprowadzania w Sudety Zach.na skalę gospodarczą populacji drzew z innych regionów nasiennych Polski, w szczególności dotyczy jodły, może cisa?.
- Stały monitoring odnowień naturalnych i prace badawcze zmierzające do ustalenia przyczyn słabej udatności upraw pochodzenia sztucznego i naturalnego jodły (oddziaływania allelopatyczne, typ próchnicy, choroby grzybowe).
- Problematyka retencji:
- wykonywać pomiary stanu wód oraz wielkości odpływów w małych zlewniach zalesionych różniących się stopniem degradacji i regeneracji środowiska
- monitorować zmiany chemizmu wód powierzchniowych,
- uruchomić program badawczy obejmujący kompleksowe zagospodarowanie inżynieryjne pilotażowej zlewni górskiej
- Rozważyć budowę kolejnych zbiorników retencyjnych,
- Wprowadzić na szeroką skalę badania w zakresie rewitalizacji gleb leśnych poprzez ich odkwaszanie drogą wapnowania, szczególnie dotyczy to upraw, młodników, drzewostanów starszych klas wieku w III strefie uszkodzeń przemysłowych i jednocześnie stale badać zmiany zachodzące w kompleksie sorpcyjnym. Założyć stałą sieć punktów pomiaru ph (i innych parametrów ) gleby.
- Dokonywać na bieżąco waloryzacji gruntów nieleśnych przejmowanych między innymi z AR i MR. Rozpoznać habitat- dokonać inwentaryzacji zgodnie z europejską dyrektywą. By zachować cenne ekosystemy odstępować od zalesień, uznawać jako użytki ekologiczne ( dotyczy między innymi: zachowania takich siedlisk jak: murawy kserotermiczne, zarośla górskie, murawy bliźniczkowe, muliste brzegi rzek, kamienice górskich rzek itp.).
- Zainicjować projekt badawczy dotyczący ustalenia optymalnego terminu wykonywania zabiegów CP, TW bez pozyskania masy. Zbadać wpływ terminu na rozwój szkodników wtórnych w szczególności rytownika pospolitego, czterooczaka świerkowego.
|