REZERWAT „TORFOWISKA DOLINY IZERY”

Rozmieszczenie torfowisk na terenie kraju nie jest równomierne. Najwięcej z nich występuje w północnych krainach przymorskich, mało jest w pasie wielkich dolin, zaś w górach są one nieliczne i zajmują niewielkie powierzchnie, przy czym więcej się ich wykształciło w Sudetach niż w Karpatach. Torfowiska Gór Izerskich zaliczane są do typu wysokiego i przejściowego, mają specyficzny niepowtarzalny charakter. Pod względem genezy, ukształtowania powierzchni i szaty roślinnej wykazują wiele cech wspólnych z torfowiskami na dalekiej północy, zwłaszcza w Skandynawii. Ze względu na unikalny charakter ekosystemy torfowiskowe Izer mogą być uważane za torfowiska górskie o charakterze subarktycznym, który nie ma  swoich odpowiedników w innych częściach Polski. O niepowtarzalnych wartościach przyrodniczych tych ekosystemów świadczy fakt, że trzy torfowiska czeskie wpisane zostały na listę „Ramsar Sites”, („Rašeliniště Jizery” ) jako unikalne kompleksy subarktyczne ( w czeskiej części Gór Izerskich utworzono 20 rezerwatów, z których duża część to rezerwaty torfowiskowe o łącznej powierzchni ok. 500 ha ). Na napomnianej liście umieszczane są ekosystemy bagienne o znaczeniu międzynarodowym.
W ekosystemach bagiennych Gór Izerskich można wyróżnić 15 zbiorowisk roślinnych, z których część jest unikalna dla obszarów górskich, spotkać można 20 chronionych, reliktowych i rzadkich gatunków roślin torfowiskowych. Dla wielu z nich tutejsze ekosystemy stwarzają ostatnią szansę przeżycia. Godne podkreślenia są retencyjne jak i krajobrazowe walory tych torfowisk. Jest to największy w górach Polski obszar torfowisk unikalny w skali Europy.

Całkowita powierzchnia obszaru podlegającego ochronie w rezerwacie wynosi 574 ha, w tym grunty leśne zajmują 429 ha, grunty nieleśne 145 ha. W sumie wraz z przylegającymi do tych torfowisk halami i lasami został utworzony największy w Polsce i jeden z największych w górach Europy Środkowej rezerwat chroniący torfowiska. Rezerwat pełni następujące funkcje, uszeregowane według ich znaczenia dla  głównego przedmiotu ochrony: ochronne > naukowe > edukacyjne > turystyczne. Bardzo istotne są również funkcje wodochronno-retencyjne, zwłaszcza po ogromnej degradacji ekosystemów leśnych Gór Izerskich.
Warunki klimatyczne panujące na Hali Izerskiej mają wiele cech wspólnych z leżącymi o 400-600 metrów wyżej piętrem subalpejskim Karkonoszy, a niektóre jego parametry są nawet ostrzejsze i odpowiadają klimatowi subarktycznemu północnej Skandynawii. Hala Izerska jest rozległa i niemal ze wszystkich stron stanowi zamkniętą nieckę, do której z sąsiednich stoków napływają masy zimnego powietrza. Powstają w ten sposób zastoiska zimnego powietrza, ma to miejsce najczęściej w czasie bezchmurnej nocy przy wyżowej pogodzie. Dość często zjawisko zdarza się w czasie okresu wegetacyjnego. Konsekwencją zastoisk zimnego powietrza jest występowanie tzw. zmrozowisk, które na Hali Izerskiej osiągają niespotykane nigdzie w Polsce rozmiary. Podkreślenia wymaga fakt, że na Hali Izerskiej nie ma okresu bez przymrozków. Najniższe temperatury spotykane, to 29 grudnia 1996 roku ( - 36,6 ) i 20 lipca 1996 roku ( - 5,5 ). Dobowe amplitudy temperatury powietrza przekraczają 25 stopni.  Pod względem klimatycznym i ilości opadów atmosferycznych Hala Izerska ma wyjątkowo korzystne warunki do rozwoju torfowisk. Dotyczy to zwłaszcza wysokich i częstych opadów, znacznego dodatkowego przychodu wody z osadów mgielnych, dużej wilgotności powietrza oraz niskich temperatur. Ukształtowanie terenu pozwala na utrzymanie się odpowiednich warunków termicznych, stałej wysokiej wilgotności gleb o nieprzepuszczalnym podłożu.

Pomimo zauważalnych niekorzystnych zmian, które zaszły w ostatnim dziesięcioleciu na torfowiskach Gór Izerskich, ich flora jest nadal bogata i różnorodna. Dotychczas na tym obszarze odnaleziono
i zidentyfikowano 110 gatunków, w tym 54 roślin zarodnikowych i 56 naczyniowych. We florze tych torfowisk zachowało się wiele osobliwości florystycznych, często mających tu jedno z nielicznych stanowisk w Polsce. Znaczna część tych roślin znalazła się na liście roślin zagrożonych wyginięciem w Polsce.

Gatunki te, aby mogły utrzymać się w Górach Izerskich wymagają ochrony polegającej na utrzymaniu obecnego stanu mało zmienionych torfowisk lub na powstrzymaniu postępujących procesów ich dalszych przekształceń.

Mimo, że w znacznej części doliny utrzymały się naturalne biotopy, kilkusetletnia działalność człowieka wywarła bardzo znaczący wpływ na faunę tego terenu. Spośród dużych ssaków przetrwały gatunki najpospolitsze: jeleń ( cereus elaphus ), sarna ( Capreolus capreolus ), lis ( Vulpes vulpes ). Licznie występują gryzonie: nornik bury i zwyczajny, karczownik. Łącznie stwierdzono na Hali Izerskiej 13 gatunków ssaków.  Najpełniej poznaną grupą zwierząt doliny Izery to ptaki. Stwierdzono w latach 1992-2000 występowanie 71 gatunków ptaków lęgowych, spośród nich cietrzew (Tetrao tetrix), puchacz ( Bubo bubo ), sóweczka (  Glaucidium passerium ), czeczotka (  Carduelis flammea ) – są to gatunki wpisane do Czerwonej Księgi Zwierząt. Górny odcinek Izery na wysokości 800 – 880 m.n.p.m. jest najprawdopodobniej najwyżej położonym stanowiskiem w Polsce i Europie Środkowej bielika ( Haliaeetus albicilla ), żurawia ( Grus grus ), a także bociana czarnego ( Ciconia nigra ), bekasa ( Gallinago gallinago ), lelka ( Caprimulgus europaeus ), dymówki ( Hirundo rustica), zimorodka ( Alcedo atthis )