RESTYTUCJA SUDECKIEGO EKOTYPU JODŁY

Splot naturalnych i antropogenicznych przyczyn ( zanieczyszczenie powietrza, zakwaszenie gleby, przesuszenie gleb, stosowanie zrębów zupełnych, zanik grzybów mikoryzowych, oraz niszczenie nalotów i podrostów przez zwierzynę ) doprowadził do eliminacji jodły pospolitej ( Abies alba ) jako gatunku lasotwórczego w Sudetach. Jej miejsce w drzewostanach od XVIII wieku stopniowo zajmował świerk wprowadzany  sztucznie ze względów gospodarczych wraz z innymi gatunkami szybciej rosnącymi, bardziej opłacalnymi  i łatwiejszymi w hodowli.Celem podjęcia programu „Restytucja sudeckiego ekotypu jodły” jest ochrona jeszcze istniejących na obszarze Sudetów egzemplarzy genotypu lokalnego jodły pospolitej ( tzw. odmiany łużyckiej ) oraz stopniowe przywrócenie właściwej jej roli lasotwórczej na tym terenie. Przyjmując zasadę, że udział jodły w Sudetach jako gatunku wpółpanującego wynosić powinien 30 – 50 %  i jako domieszki  10 –20% , to przeciętny udział jodły powinien wynosić około 18%. Osiągnięcie takiego wskaźnika wymaga wprowadzenia jodły na powierzchni zredukowanej 35 tysięcy hektarów. Wymaga to wysadzenia ponad 300 milionów sadzonek i zbioru około 99 ton nasion. Obecnie udział jodły w lasach izerskich wynosi 0,05% ( w Sudetach 0,36% ). Dorosłe drzewa rosną pojedynczo w rozproszeniu, co uniemożliwia zapylanie krzyżowe i obradzanie pełnowartościowych nasion. Rezygnacja z odnowień sztucznych doprowadzi do zubożenia zasobów genetycznych tego gatunku i w końcowym etapie jego zaniku.

Pierwszoplanowym celem restytucji jodły w Izerach jest zachowanie każdego istniejącego genotypu, a drugoplanowym – wykorzystanie go w pracach nad restytucją gatunku. Zadanie to najlepiej spełniają zachowawcze plantacje nasienne. Szacowany czas oczekiwania na towarowe obradzanie plantacji określa się na okres  23-25 lat od czasu jej założenia ( w Nadleśnictwie Międzylesie rekordowy zbiór szyszek  wyniósł 400 kg/ha ). Przy obecnej regionalizacji narzuca się minimalna ilość plantacji nasiennych, która wynosi 8. Wynika ona  z podziału regionu 701, 702 i dawnego regionu 703 na dwie strefy wysokościowe: podgórską ( 400 – 600 m.n.p.m.) i dolnoreglową ( 600 – 800 m.n.p.m. ) oraz po jednej dla Pogórza Izerskiego ( region 751 ) i Pogórza Kaczawskiego ( region  752 ). Katedra Hodowli Lasu Akademii Rolniczej w Poznaniu wybrała już ponad 1500 drzew zachowawczych w Lasach Państwowych ( w tym 39 w Nadleśnictwie Świeradów i 113 w Nadleśnictwie Szklarska Poręba ) oraz 245 drzew w Karkonoskim Parku Narodowym. Obecnie założone są plantacje dla regionu 701 z klonów pochodzących z wysokości od 400 – 600 m.n.p.m.: pięć w Lasach Państwowych ( 36,19 ha ) w tym siedem hektarów w Nadleśnictwie Szklarska Poręba ( 197 klonów ) i trzy w Karkonoskim Parku Narodowym. Planowanych jest następnych sześć o łącznej powierzchni 47,91 ha, dla mikroregionów 702,751,752.

Zakładając przy istniejącym potencjale produkcyjnym, że docelowo w lasach sudeckich udział jodły wynosić ma 18%, czas restytucji jodły wynosiłby ponad 500 lat. Odtworzenie bazy nasiennej  lokalnych populacji jodły przez zgromadzenie poszczególnych genotypów zachowawczych plantacjach nasiennych pozwoli skrócić program restytucji do 100 lat, przy corocznym zbiorze nasion w ilości  792 kg.

W latach 1998 – 2005 Nadleśnictwo Świeradów dokonało przebudowy drzewostanów poklęskowych II klasy wieku (modrzewiowych, brzozowych jarzębinowych – jako przedplon) w ilości 294,5 ha powierzchni manipulacyjnej, co daje 74,82 ha powierzchni pod samą jodłą, wykorzystując 325,52 tysięcy sztuk sadzonek tego gatunku. Przy zastosowaniu rębni złożonych zostało wprowadzonych 32,52 tysięcy sadzonek jodły na powierzchni manipulacyjnej 38,45 ha ( 7,69 ha pod jodłą ).  Przebudowywane powierzchnie w ramach programu restytucji jodły objęte są ochroną przed zwierzyną płową poprzez grodzenie siatką, co daje 49,5 km ogrodzeń samej jodły. Czas utrzymania, napraw i konserwacji ogrodzeń szacuje się na ponad 20 lat w warunkach dolnoreglowych.